دسته بندی سیستم های بولدینگ و جایگاه مدیریت و کسب و کار
آقای کِنِت بودلینگ Kenneth Ewart Boulding، اقتصاددان، فعال علوم اجتماعی، فیلسوف میان رشته ای و یکی از بنیانگذاران نظریه عمومی سیستم ها، با در نظر گرفتن قواعد و ضوابطی عمومی انواع سیستم های موجود در جهان را بر اساس پیچیدگی آنها در نه سطح طبقه بندی می کند. به گونه ای که هر چه از سطح یک به سطح نُه نزدیک تر شویم، میزان پیچیدگی سیستم ها افزایش پیدا می کند. سطوح نه گانه دسته بندی سیستم های بولدینگ به قرار زیر است:
Kenneth Ewart Boulding
سطح اول؛ سیستم های ساخت یا دارای ساختار ایستا Structure or Framework
این سیستم ها که آن را چارچوب نیز می نامند از قوانین و قواعد استاتیک و ثابت استفاده می کنند و تمام سطوح بالاتر تابع قواعد این سطح قرار دارند. حتی انسان ها و موجودات زنده نیز در برخی از ابعاد وجودی خود تابع این قوانین قرار دارند. برخی از نمونه هایی که در این سطح از سیستم ها قرار می گیرند عبارتند از نمودار سازمانی، نقشه، سازه یک آسمانخراش، اسکلت موجودات، اتم، علم جغرافیا و …
سطح دوم؛ سیستم های متحرک یا پویای ساده
این سیستم ها اصطلاحاً سیستم های ساعت گونه Clockwork هستند و تابع قوانین دینامیک Dynamics قرار دارند. این سیستم ها دارای حرکات ساده و از قبل قابل برنامه ریزی و قابل پیشبینی هستند. مانند حرکات و رفتار ستارگان و اجرام آسمانی، ماشین های ساده ای مانند دوچرخه، ساعت و قرقره و … . علوم فیزیک، شیمی و اقتصاد با تمامی عظمت و شگفتی که دارند، در این سطح از سیستم ها جای می گیرند.
سطح سوم؛ سیستم های بازخور یا سایبرنتیک Cybernetic
تفاوت این سیستم ها برای انواع سیستم های سطوح قبلی، قابلیت خودکنترلی، خودنظمی و حفظ تعادل آنها بر مبنای اهداف تعیین شده است. این سیستم ها هدف جو هستند اما خودشان نمی توانند اهدافشان را تعیین کنند و ازینرو اهدافشان باید از بیرون برایشان تعیین شود. به عنوان مثال ترموستات به عنوان ساده ترین مصداق سیستم های سطح سوم قادر است دمای آب یا هوای محیطی را بر مبنای عددی که روی آن تنظیم شده کنترل نماید. موشک های قاره پیما و سیستم های هدایت شونده خودکار نیز جز سیستم های این سطح هستند.
سطح چهارم؛ سیستم های تک یاخته ای Cell
این سیستم ها دارای ساختار نگهدارنده هستند و به عنوان اولین سطح از سیستم های باز تلقی می شوند. سیستم های تک یاخته ای یا سلولی آغاز حیات و مرز جدایی موجودات زنده از جمادات هستند. این سیستم ها با ارتباط با محیط اطراف خود می توانند منابع مورد نیازشان را دریافت کرده و از خود نگهداری کنند. همانطور که بیان شد، با افزایش سطح سیستم ها بر میزان پیچیدگی آنها افزوده می شود. به همین جهت میتوان گفت که پیچیدگی بین موجود تک سلولی از یک موشک قاره پیما بیشتر است، چرا که زنده است، خودکفاست، قابلیت تولید مثل و رشد دارد.
سطح پنجم؛ سیستم های گیاهی یا تکاملی رستنی
مشخصه اصلی این سیستم ها تقسیم کار بین سلولهاست. در این سیستمها شکل تازه ای از تقسیم کار وجود دارد. به عنوان مثال در یک گیاه ریشه، برگ، ساقه و … هر کدام وظیفه و کارکرد مخصوص خود را دارند. دوره زندگی این سیستم ها به صورت تکوینی و از قبل برنامه ریزی شده است. بنابراین کشاورزان می دانند یک بذر خاص به چه نوع آب و هوا، خاک، شرایط نگهداری، زمان کاشت، داشت، برداشت، مراقبت ضد آفت و … نیازمند است. همچنین آنها می دانند در شرایط معین و با استفاده از روش های مشخص از هر نوع بذر چه مقدار محصول می توانند برداشت کنند.
سطح ششم؛ سیستم های حیوانی
حیوانات قابلیت تحرک دارند و از میزانی از آگاهی بهره مند هستند. آنها از طریق گیرنده های حسی و سیستم عصبی و مغز خود به محرک های بیرونی پاسخ می دهند، می توانند به دنبال اهداف خود رفته و در مقابل تغییر شرایط رفتار خود را تغییر دهند. انواع حیوانات به عنوان موجودات زنده و علومی مانند جانورشناسی و پزشکی در این سطح از دسته بندی سیستم ها جای می گیرند.
سطح هفتم؛ انسان
ویژگی اصلی و متمایز کننده انسانها به نسبت تمامی موجودات سطوح قبلی برخورداری از خودآگاهی هوشیارانه Self-consciousness است. گیرنده های اطلاعاتی در این سطح از سیستم ها به حد تکامل خود رسیده اند. انسانها می دانند و می دانند که می دانند. انسان می داند که زنده است و می داند که در آینده خواهد مرد. به همین جهت انسانها دارای شعور، بصیرت، دانش نسبت به خود و محیط اطرافشان هستند. آنها قادرند بُعد زمان را درک کرده و در آن تفکر کنند، گذشته، حال و آینده را بشناسند، برنامه ریزی نمایند، زبان و فرهنگ خلق نمایند، نمادها را بشناسند و از طریق آنها دنیای اطراف خود را درک کنند. انسانها ابزار تولید می کنند و از این ابزارها در راستای اهدافشان استفاده می نمایند. حیات انسانی و علومی مانند روانشناسی و… در این سطح قرار می گیرند.
سطح هشتم؛ سیستمهای اجتماعی Social Systems
سیستم های اجتماعی سیستم های بازی هستند که از دو یک چند انسان با نقشه ای مشخص در کنار یکدیگر تشکیل می شوند. در این سیستم ها مجموعه ای از نقشها و وظایف از طریق استانداردها و روشهای معین در کنار یکدیگر قرار گرفته و کارکرد دارند. به عنوان مثال شخصی نقش پدر را ایفا می کند، شخصی معلم، شخص دیگر مدیر، دیگری نگهبان و … . همچنین یک شخص می تواند در آن واحد دارای چندین نقش مختلف در چندین سیستم متفاوت باشد. سیستم های سطح هشتم پیچیده ترین سیستمهای شناخته شده توسط بشر هستند و موضوع اصلی سازمان و مدیریت را تشکیل می دهند. نمونه های این سیستم ها مواردی مانند خانواده، کسب و کار، انواع سازمانها، شهرها، کشورها، دولتها و … را شامل می شوند.
سطح نهم؛ سیستم های متعالی و فوق طبیعی Transcendental
این سطح از دسته بندی سیستم های بولدینگ موارد ناشناخته ای را شامل می شود که ما انسانها از درک آن با ابزارهای علمی و گیرنده های حسی و عقلی عاجز هستیم. مواردی مانند متافیزیک و ماوراءطبیعت، فرشتگان، برخی از موارد زیبایی شناختی و … . حوزه های مطالعاتی مانند فلسفه و الهیات در این سطح قرار دارند.