نگاه اجمالی به صنعت آموزش کسب و کار در ایران با استفاده از مدل الماس پورتر
مدل الماس پورتر
مدل الماس پورتر Diamond Model مدلی است که هدف آن تبیین مزیت رقابتی یک منطقه یا کشور، با استفاده از چهار معیار اصلی عوامل تولید (Factor Conditions)، عوامل تقاضا (Demand Conditions)، استراتژی شرکت ساختار صنعت و رقابت (Firm Strategy, Structure and Rivalry) و همچنین صنایع پشتیان و مرتبط (Related and Supporting industries) می باشد. این فاکتورهای چهارگانه به صورت متقابل بر یکدیگر اثر می گذارند و تغییرات در هر کدام از آنها می تواند بر شرایط بقیه فاکتورها مؤثر باشد. علاوه بر این ۴ عامل، دو عامل فرعی دولت و رخدادهای پیش بینی نشده نیز بر عوامل چهارگانه تأثیر غیر مستقیم دارند و می توانند در رقابت پذیری نیز تاثیر گذار باشند.
مایکل پورتر در سال ۱۹۹۰ کتاب مزیت رقابتی ملت ها را عرضه داشت. در این کتاب مدل الماس پورتر برای تعیین رقابت ذیری معرفی شده است. پورتر در این مدل رقابت پذیری را حاصل تعامل و برهم کنش چهار عامل اصلی ذکر شده در بالا می داند.
در این مقاله با استفاده از ابعاد مدل الماس پورتر، صنعت آموزش کسب و کار در ایران بررسی شده است. توضیحات مربوط به عوامل چهارگانه مدل الماس پورتر در مورد صنعت آموزش کسب و کار در ادامه آورده شده است.
تصویر مدل الماس پورتر
صنعت آموزش کسب و کار در ایران
صنعت آموزش کسب و کار مجموعه ای از فعالان و عرضه کنندگان و همچنین بازارهای هدف را شامل می شود که محصولات و خدمات آموزشی مربوط به راه اندازی، مدیریت و توسعه کسب و کار را تولید و مصرف می کنند. به نظر نمی رسد اندازه این صنعت در ایران اندازه ای بزرگتر ار ۱۴۰ میلیارد تومان در سال ( مربوط به امار تخمینی و با قیمت های سال ۱۴۰۰) داشته باشد، بنابراین صنعتی بسیار کوچک به نسبت سایر صنایع قلمداد می شود.
از طرف دیگر دسته بندی های متنوعی از عرضه کنندگان و فعالان در این صنعت وجود دارند؛ از موسسات بزرگ آموزشی با چندین دهه سابقه فعالیت، وبسایتها و پلتفورمهای آموزشی شرکتی، وبسایت های شخصی و … تا اشخاصی که یک شبه و با یک صفحه اینستاگرام و خواندن دو کتاب عمومی پا به عرصه فعالیت آموزش و مشاوره کسب و کار می گذارند و اتفاقا مدعی هم هستند!
در ارتباط با صنعت آموزش کسب و کار می توان دسته بندی های موضوعی متنوعی را در نظر گرفت. موضوعاتی مانند آموزش مدیریت، آموزش کارآفرینی، آموزش بازاریابی، آموزش توسعه شخصی، آموزش روانشناسی کاربردی، آموزش فروش و … می توانند اصلی ترین حوزه های مرتبط با کلیت آموزش کسب و کار باشند. بدیهی است که هر کدام از این عناوین اصلی خود دارای زیر مجموعه های متعددی می باشند. به عنوان مثال دسته بازاریابی می تواند به تنهایی شامل صدها عنوان محتوای آموزشی مانند مدیریت بازاریابی، بازاریابی دیجیتال (و تمام زیرمجموعه های آن)، مدیریت ارتباط با مشتری، برندینگ، مدیریت محصول، مدیریت کانال های توزیع، تبلیغات و … شود.
نکته حائز اهمیت این است که محتوای فراوانی وجود دارد که در ارتباط با کسب و کار و راه اندازی کسب و کار است، اما ارتباطی با آموزش کسب و کار ندارد. به عنوان مثال انواع دوره ها و محتوای آموزشی حرفه ای و تخصصی در زمینه های مختلف مانند آموزش عکاسی، راه اندازی گلخانه، جوشکاری، آموزش نرم افزای خاص و … . تمام این آموزش های می توانند به اشخاص کمک کنند که در آینده کسب و کار خود را راه اندازی کرده و یا در فعالیتهای فعلی خود موفق تر باشند، اما از آنجایی که ارتباط مستقیمی با انگاره های اصلی یک کسب و کار ندارند از هدف این تحقیق برای بررسی صنعت آموزشی کسب و کار حذف می شوند.
در ادامه به بررسی عوامل چهارگانه مدل الماس پورتر برای صنعت آموزشی کسب و کار در ایران می پردازم.
۱- عوامل تولید در مدل الماس پورتر
عوامل تولید، عواملی هستند که تولید یک محصول یا ارائه خدمات را ممکن می سازند. اگر عوامل تولید یک محصول یا خدمات در یک منطقه جغرافیایی مانند شهر، منطقه یا کشور وجود داشته باشند، می توانند باعث شوند که آن منطقه در تولید آن محصولات یا ارائه آن خدمات به مزیت رقابتی دست یابد. عوامل درونی مدل الماس پورتر به دو بخش اساسی و عالی تقسیم می گردند. بخش اساسی شامل منابع طبیعی، آب و هوا، موقعیت جغرافیایی، نیروی کار ساده و نیمه ماهر و حجم سرمایه و بدهی های یک شهر، منطقه یا کشور می باشد. بخش عالی نیز به زیرساخت های ارتباطی و مخابراتی و سطح تحصیلات عالی پرسنل مانند مهندسین و دانشمندان تاکید دارد. اما من با تغییراتی در این دسته بندی اولیه، صنعت آموزش کسب و کار در ایران را با سه دسته عوامل تولیدی مشهود، نامشهود و فناوری ها مورد بررسی قرار دادم. در جدول زیر، خلاصه عوامل تولید در صنعت آموزش کسب و کار ایران ارائه می شوند.
رادیو کارآفرینی مدل الماس پورتر برای خلق مزیت رقابتی منطقه ای